Mekke ve Medine'de Ziyaret Yerleri

Mekke ve Medine, İslam tarihinin en önemli olaylarının yaşandığı iki şehirdir. Mekke, Kâbe'nin bulunduğu ve Peygamber Efendimizin (s.a.s.) doğup peygamberlikle görevlendirildiği şehirdir. Medine ise hicretin ardından İslam toplumunun kurulduğu, Peygamber Efendimizin hayatının son on yılını geçirdiği ve kabr-i şerifinin bulunduğu şehirdir.

Umre programlarında ibadetlerin yanı sıra bu iki şehirdeki önemli mekânlar da ziyaret edilir. Bu sayfada başlıca ziyaret yerlerini, genel kabul görmüş tarihî bilgiler ışığında tanıttık. Bazı yerlerle ilgili farklı rivayetler bulunduğunda bunu ayrıca belirttik.

Mekke'deki ziyaret yerleri

Mescid-i Haram

Mescid-i Haram, Kâbe'yi çevreleyen ve yeryüzünün en kutsal mescidi kabul edilen mescittir. Kur'an-ı Kerim'de pek çok ayette anılır. Tarih boyunca defalarca genişletilen mescit, bugün aynı anda yüz binlerce kişinin namaz kılabileceği büyüklüktedir.

Peygamber Efendimiz, Mescid-i Haram'da kılınan namazın diğer mescitlerde kılınan namazlardan kat kat faziletli olduğunu bildirmiştir. Bu yüzden Mekke'de kaldığınız süre boyunca vakit namazlarınızı mümkün olduğunca Mescid-i Haram'da kılmaya özen gösterebilirsiniz.

Kâbe ve çevresi

Kâbe, Müslümanların kıblesi ve yeryüzünde Allah'a ibadet için kurulan ilk evdir (Âl-i İmrân 3/96). Kur'an-ı Kerim'e göre Kâbe'nin temellerini Hz. İbrahim ile oğlu Hz. İsmail yükseltmiştir (Bakara 2/127). Kâbe'nin doğu köşesinde Hacerülesved bulunur; tavaf bu köşenin hizasından başlar.

Kâbe'nin üzeri, altın sırma işlemeli siyah bir örtüyle kaplıdır. Kisve adı verilen bu örtü her yıl yenilenir. Kâbe'nin kapısı yerden yüksekte, Hacerülesved köşesinin yakınındadır.

Makam-ı İbrahim, Hz. İbrahim'in Kâbe'yi inşa ederken üzerine çıktığı rivayet edilen taştır. Bugün Kâbe'nin karşısında, cam ve metal bir muhafaza içinde korunmaktadır. Kur'an-ı Kerim'de "Makam-ı İbrahim'den kendinize bir namaz yeri edinin" buyrulur (Bakara 2/125). Tavaf namazının mümkünse Makam-ı İbrahim'in arkasında kılınması bu yüzden sünnettir.

Hicr-i İsmail (Hatîm), Kâbe'nin kuzeybatı tarafındaki yarım daire şeklindeki alçak duvarla çevrili alandır. Bu alanın bir kısmı Kâbe'den sayılır. Bu nedenle tavaf, Hicr-i İsmail'in dışından yapılır. Kalabalık olmadığı zamanlarda Hicr'de namaz kılmak, Kâbe'nin içinde namaz kılmak gibi kabul edilir.

Multezem, Hacerülesved ile Kâbe'nin kapısı arasındaki yaklaşık iki metrelik duvar bölümüdür. Duaların kabul edildiği yerlerden biri olarak bilinir. Ancak bu bölge genellikle çok kalabalık olduğundan Multezem'e yaklaşmaya çalışırken kendinizi ve başkalarını zora sokmamanız gerekir.

Arafat

Arafat, Mekke'nin doğusunda, Harem sınırlarının dışında kalan geniş bir ovadır. Haccın en önemli rüknü olan vakfe, Zilhicce ayının dokuzuncu günü burada yapılır. Peygamber Efendimiz Veda Haccı'nda meşhur Veda Hutbesi'ni burada irad etmiştir.

Arafat'taki Cebel-i Rahme (Rahmet Dağı), ziyaretçilerin uğradığı yerlerden biridir. Umre yolcuları için Arafat, haccın atmosferini hayal etmek ve dua etmek için anlamlı bir duraktır. Umre programlarında Arafat, genellikle şehir turu kapsamında otobüsle ziyaret edilir.

Müzdelife

Müzdelife, Arafat ile Mina arasında bulunan bir bölgedir. Hacılar Arafat'tan ayrıldıktan sonra geceyi burada geçirir ve Mina'da atacakları taşları buradan toplar. Müzdelife'deki Meş'ar-i Haram, Kur'an-ı Kerim'de anılan yerlerden biridir (Bakara 2/198).

Mina

Mina, Mekke ile Müzdelife arasında, hac günlerinde milyonlarca hacının konakladığı çadırlarıyla bilinen bir vadidir. Hacılar burada şeytan taşlama (cemrelere taş atma) ibadetini yerine getirir. Mina'da bulunan Hayf Mescidi, pek çok peygamberin namaz kıldığı rivayet edilen tarihî bir mescittir. Umre döneminde Mina, genellikle sessizdir ve şehir turu kapsamında yoldan görülür.

Cebel-i Nur ve Hira Mağarası

Cebel-i Nur (Nur Dağı), Mekke'nin kuzeydoğusunda yer alır. Dağın tepesine yakın kısımdaki Hira Mağarası, Peygamber Efendimizin peygamberlikten önce tefekkür için çekildiği ve ilk vahyin, yani Alak sûresinin ilk ayetlerinin geldiği yerdir.

Hira'ya çıkış, dik bir patikadan yapılan ve fiziksel güç gerektiren bir tırmanıştır. Bu yürüyüş, kişinin kondisyonuna göre uzun sürebilir. Yaşlı ve kalp-damar rahatsızlığı olan yolcuların tırmanmaya kalkışmadan önce durumlarını değerlendirmeleri, gerekirse dağı aşağıdan görmekle yetinmeleri uygundur.

Sevr Dağı ve Mağarası

Sevr Dağı, Mekke'nin güneyinde yer alır. Peygamber Efendimiz Medine'ye hicret ederken Hz. Ebû Bekir ile birlikte bu dağdaki mağarada üç gün saklanmıştır. Kur'an-ı Kerim'de bu olaya işaret edilir ve Peygamber Efendimizin arkadaşına "Üzülme, Allah bizimle beraberdir" dediği bildirilir (Tevbe 9/40).

Sevr'e tırmanış da Hira gibi zorlu bir yürüyüştür. Umre programlarında Sevr Dağı genellikle şehir turu sırasında uzaktan görülür.

Cennetü'l-Muallâ

Cennetü'l-Muallâ, Mekke'nin tarihî kabristanıdır. Peygamber Efendimizin ilk eşi ve müminlerin annesi Hz. Hatice'nin kabrinin burada olduğu genel olarak kabul edilir. Peygamber Efendimizin ailesinden bazı büyüklerin de burada medfun olduğu rivayet edilir.

Kabristan ziyaretlerinde kabirlere dokunmamak, kabirlerden bir şey istememek ve sesi yükseltmemek gerekir. Ziyaretçi, oradakiler için dua eder ve kendi ölümünü düşünerek ibret alır. Kabir ziyareti duasının Arapça metni için umre duaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Ten'îm ve Ci'râne

Mekke'de bulunan ve yeniden umre yapmak isteyenler, Harem sınırlarının dışına çıkarak ihrama girer. Harem sınırının dışındaki bu bölgeye hil denir. Bu amaçla en sık kullanılan iki yer şunlardır:

• Ten'îm: Harem sınırına en yakın noktalardan biridir. Burada bulunan mescit, Hz. Âişe'nin Veda Haccı sırasında umre için buradan ihrama girmesinin hatırasına Mescid-i Âişe olarak bilinir.
• Ci'râne: Mekke'nin kuzeydoğusunda yer alır. Peygamber Efendimizin Huneyn Gazvesi'nin ardından umre için buradan ihrama girdiği rivayet edilir.

Medine'deki ziyaret yerleri

Medine, Peygamber Efendimizin hicret ettiği ve "Medînetü'n-Nebî" yani Peygamber'in şehri olarak anılan şehirdir. Medine'nin sakin ve huzurlu havası, pek çok umre yolcusunun en çok özlediği şeylerden biridir. Bu bölümde Medine'deki başlıca ziyaret yerlerini kısaca tanıttık. Daha ayrıntılı bilgi için Medine'de görülmesi gereken yerler yazımızı okuyabilirsiniz.

Mescid-i Nebevî

Mescid-i Nebevî, Peygamber Efendimizin hicretten sonra Medine'de inşa ettirdiği mescittir. İlk inşasında sahabeyle birlikte bizzat Peygamber Efendimiz de çalışmıştır. Tarih boyunca pek çok kez genişletilen mescit, bugün devasa bir yapıya dönüşmüştür.

Peygamber Efendimiz, bu mescitte kılınan namazın, Mescid-i Haram hariç diğer mescitlerde kılınan bin namazdan daha hayırlı olduğunu bildirmiştir (Buhârî ve Müslim'de yer alan rivayet). Mescid-i Nebevî'nin içinde Peygamber Efendimizin kabr-i şerifi ile Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer'in kabirleri bulunur.

Peygamber Efendimizi ziyaret ederken edeple, sesi yükseltmeden ve kalabalığa uyarak kabr-i şerifin önünden geçilir; selam verilir. Ardından Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer'e selam verilir.

Ravza-i Mutahhara

Ravza, Peygamber Efendimizin kabr-i şerifi ile minberi arasındaki bölümdür. Peygamber Efendimiz bu alan için "Evimle minberim arası cennet bahçelerinden bir bahçedir" buyurmuştur (Buhârî ve Müslim'de yer alan rivayet). Ravza, halılarının farklı rengiyle mescidin diğer bölümlerinden ayırt edilir.

Ravza'da namaz kılmak ve dua etmek, ziyaretçilerin en çok arzu ettiği şeylerden biridir. Ancak yoğunluk nedeniyle Ravza'ya giriş için randevu sistemi ve belirli ziyaret saatleri uygulanmaktadır.

Cennetü'l-Bakî

Cennetü'l-Bakî, Mescid-i Nebevî'nin hemen yakınındaki tarihî kabristandır. Peygamber Efendimizin ailesinden pek çok kişi, eşlerinden bazıları ve binlerce sahabi burada medfundur. Hz. Osman'ın kabrinin de burada olduğu kabul edilir.

Peygamber Efendimiz, Bakî'yi sık sık ziyaret eder ve burada yatanlar için dua ederdi. Bakî'yi ziyaret ederken kabir ziyareti duası okunur. Kabristana giriş saatleri ve kadın ziyaretçilere yönelik uygulamalar değişebileceği için ziyaret öncesinde güncel durumu rehberinizden öğrenin.

Kuba Mescidi

Kuba Mescidi, Peygamber Efendimizin Medine'ye hicreti sırasında, şehre girmeden önce Kuba'da inşa ettiği ve İslam tarihinde inşa edilen ilk mescit olarak kabul edilen mescittir. Kur'an-ı Kerim'de "ilk günden takva üzerine kurulan mescit" olarak işaret edilen mescidin Kuba Mescidi olduğu yaygın bir görüştür (Tevbe 9/108).

Peygamber Efendimizin Kuba Mescidi'ni düzenli olarak ziyaret ettiği ve orada namaz kıldığı rivayet edilir (Buhârî ve Müslim'de yer alan rivayet). Ayrıca evinde abdest alıp Kuba Mescidi'ne giderek orada namaz kılan kişinin bir umre sevabı kazanacağını bildiren bir rivayet de bulunmaktadır (İbn Mâce ve Nesâî'de yer alan rivayet). Bu nedenle ziyaretçiler, otelde abdest alıp Kuba'ya giderek iki rekât namaz kılmaya özen gösterir.

Kıbleteyn Mescidi

Kıbleteyn, "iki kıble" anlamına gelir. Müslümanlar hicretten sonra bir süre Kudüs'teki Mescid-i Aksâ'ya yönelerek namaz kılmış, ardından kıblenin Kâbe'ye çevrilmesi emredilmiştir (Bakara 2/144). Rivayetlere göre bu emir, bir namaz sırasında bu mescitte bulunan topluluğa ulaşmış ve cemaat namazın içinde yönünü Kâbe'ye çevirmiştir. Mescidin adı bu olaydan gelir.

Uhud Dağı ve Uhud Şehitliği

Uhud, Medine'nin kuzeyinde yer alan bir dağdır. Hicretin üçüncü yılında burada yapılan Uhud Savaşı, İslam tarihinin önemli dönüm noktalarından biridir. Bu savaşta Peygamber Efendimizin amcası Hz. Hamza başta olmak üzere pek çok sahabi şehit düşmüştür. Uhud şehitleri, Uhud Dağı'nın eteğindeki şehitlikte medfundur.

Uhud şehitliğinin karşısında, savaş sırasında okçuların yerleştirildiği Okçular Tepesi (Ayneyn Tepesi) bulunur. Okçuların, Peygamber Efendimizin "Ne olursa olsun yerinizden ayrılmayın" talimatına rağmen yerlerini terk etmeleri, savaşın seyrini değiştirmiştir. Bu tepe, itaat ve sabır üzerine düşündüren bir ibret yeridir.

Peygamber Efendimiz Uhud için "Uhud, bizi seven ve bizim de onu sevdiğimiz bir dağdır" buyurmuştur (Buhârî ve Müslim'de yer alan rivayet).

Yedi Mescitler (Hendek Bölgesi)

Yedi Mescitler, Medine'nin kuzeybatısında, Sel' Dağı'nın eteğinde bulunan ve Hendek Savaşı ile ilişkilendirilen küçük mescitlerin bulunduğu bölgedir. Hicretin beşinci yılında müşrik ordusuna karşı Medine'yi korumak için bu bölgeye hendek kazılmıştır. Bölgedeki mescitler, savaş sırasında Peygamber Efendimizin ve bazı sahabilerin bulunduğu yerlerin hatırasına inşa edilmiştir.

Bu mescitlerden en bilineni, Peygamber Efendimizin savaş sırasında dua ettiği rivayet edilen yerde bulunan Fetih Mescidi'dir. Mescitlerin sayısı ve bazılarının kime nispet edildiği konusunda farklı anlatımlar bulunduğundan bu bölge daha çok tarihî bir hatıra mekânı olarak ziyaret edilir. Bugün bu küçük mescitlerin bazıları yerine daha büyük bir mescit inşa edilmiştir.

Harem'de pratik öneriler

Mescid-i Haram ve Mescid-i Nebevî, dünyanın en kalabalık mekânları arasındadır. İlk günlerde bu büyüklük ve kalabalık şaşırtıcı gelebilir. Aşağıdaki öneriler, mescitlerde daha rahat vakit geçirmenize yardımcı olur:

• Kapı numaralarını öğrenin. Her iki mescidin kapıları numaralandırılmış ve isimlendirilmiştir. Otelinize en yakın kapıyı ve grubunuzla buluşacağınız kapıyı not edin.
• Namaz vaktinden önce gidin. Özellikle cuma namazında ve teravih namazlarında mescide çok erken gitmek gerekebilir. Geç kalanlar mescidin avlusunda ya da çevresindeki alanlarda namaz kılar.
• Kadın ve erkek bölümlerine dikkat edin. Mescid-i Nebevî'de kadınlar ve erkekler için ayrı bölümler ve girişler bulunur. Eşinizle veya ailenizle namaz sonrası buluşacağınız yeri önceden belirleyin.
• Zemzemden yararlanın. Her iki mescitte de zemzem sebilleri bulunur. Gün boyu yeterli sıvı almaya özen gösterin.
• Eşyalarınızı hafif tutun. Mescitlere büyük çantalarla girmek güvenlik kontrolünde zorluk yaşatabilir. Yanınıza yalnızca gerekli olanları alın.

Mekke'de kaldığınız süre boyunca otelinizden Harem'e giden yolu birkaç kez grupla birlikte yürüyerek öğrenmeniz, sonraki günlerde kendi başınıza rahatça gidip gelmenizi sağlar. Bu basit önlemler, zihninizi gündelik telaşlardan kurtarıp ibadete daha iyi odaklanmanızı sağlar.

Ziyaret adabı

Mekke ve Medine'deki mekânları ziyaret ederken şu edebe dikkat etmek, ziyaretin manevi değerini artırır:

1. Niyetinizi düzeltin. Ziyaretlerin amacı ibret almak, tarihi hatırlamak ve dua etmektir.
2. Sesinizi yükseltmeyin. Özellikle Mescid-i Nebevî'de ve kabristanlarda sessiz ve edepli olun.
3. Kabirlere ve duvarlara dokunmayın. Kabirlere, duvarlara veya taşlara el sürmek, bunları öpmek ve onlardan bir şey istemek doğru değildir. Dua yalnızca Allah'a yapılır.
4. İzdihama girmeyin. Kendinizi ve başkalarını tehlikeye atacak itiş kakıştan kaçının.
5. Görevlilerin yönlendirmelerine uyun. Ziyaret saatleri ve giriş kuralları için görevlilerin uyarılarını dikkate alın.
6. Fotoğraf çekerken ölçülü olun. İbadet edenleri rahatsız edecek şekilde fotoğraf veya video çekmekten kaçının.
7. Sağlığınızı koruyun. Sıcak saatlerde açık alanlarda uzun süre kalmayın, yanınızda su bulundurun.

Ziyaretlerinizi nasıl planlamalısınız?

Umre programlarında Mekke ve Medine'deki şehir turları genellikle rehber eşliğinde ve otobüsle yapılır. Kendi başınıza ziyaret yapmak istiyorsanız şu noktaları göz önünde bulundurun:

• Ziyaretleri sabah erken saatlere veya ikindiden sonraya planlayın.
• Namaz vakitlerine dikkat edin; ziyaret sonrası namazı Harem'de kılmak istiyorsanız dönüş süresini hesaba katın.
• Hira ve Sevr gibi tırmanış gerektiren yerler için fiziksel durumunuzu gerçekçi bir şekilde değerlendirin.
• Yaşlı yakınlarınızla gidiyorsanız yürüme mesafesi uzun yerleri araçla görmeyi tercih edin.

Umre ibadetinin kendisini öğrenmek için Umre Nasıl Yapılır? sayfamıza, ziyaretlerde okunacak dualar için umre duaları sayfamıza bakabilirsiniz.