Umre Nasıl Yapılır? Adım Adım Umre Rehberi

Umre; ihrama girmek, Kâbe'yi tavaf etmek, Safâ ile Merve arasında sa'y yapmak ve ardından saçları tıraş edip ya da kısaltıp ihramdan çıkmaktan oluşan bir ibadettir. Kâğıt üzerinde birkaç adımdan ibaret görünse de her adımın kendine has bir sırası, edebi ve dikkat edilmesi gereken ayrıntıları vardır.

Bu sayfada umreyi baştan sona, uygulamada karşılaşacağınız sırayla anlattık. Anlatım, Türkiye'de yaygın olarak takip edilen Hanefi mezhebi ve Diyanet İşleri Başkanlığı ilmihal çizgisi esas alınarak hazırlanmıştır. Okunacak duaların Arapça metinleri ve anlamları için umre duaları sayfamıza bakabilirsiniz.

Umrenin kısa özeti

Ayrıntılara geçmeden önce umrenin akışını kısaca görelim:

1. Mikat sınırını geçmeden önce ihrama girilir; niyet edilir ve telbiye getirilir.
2. Mekke'ye varınca Mescid-i Haram'a gidilir.
3. Kâbe yedi şavt (tur) tavaf edilir.
4. Tavaf namazı olarak iki rekât namaz kılınır.
5. Zemzem içilir.
6. Safâ ile Merve arasında yedi şavt sa'y yapılır.
7. Saçlar tıraş edilir veya kısaltılır; böylece ihramdan çıkılır ve umre tamamlanır.

Umrenin farzları ve vacipleri

Hanefi mezhebine göre umrenin iki farzı vardır:

• İhram: Umrenin şartıdır. Niyet ve telbiye ile ihrama girilir.
• Tavaf: Umrenin rüknüdür. Tavafın ilk dört şavtı farz, kalan üç şavtı vaciptir.

Umrenin vacipleri ise şunlardır:

• Sa'y: Safâ ile Merve arasında yedi şavt gidip gelmek.
• Tıraş veya taksir: Saçları tıraş etmek ya da belirli bir miktar kısaltmak.

Bunlara ek olarak mikat sınırını ihramsız geçmemek ve tavaftan sonra iki rekât tavaf namazı kılmak da vaciptir. Bir farz terk edilirse umre yerine gelmiş olmaz. Bir vacip mazeretsiz terk edilirse umre geçerli olur, fakat bunun karşılığında kural olarak ceza (dem) gerekir.

1. Mikat ve ihrama hazırlık

Mikat nedir?

Mikat, Mekke'ye umre veya hac niyetiyle gelenlerin ihramsız geçmemesi gereken sınır noktalarıdır. Peygamber Efendimiz (s.a.s.) farklı yönlerden gelenler için beş mikat yeri belirlemiştir: Zülhuleyfe, Cuhfe, Karnü'l-menâzil, Yelemlem ve Zâtıırk.

Türkiye'den doğrudan Mekke yönüne uçanlar, uçak mikat bölgesinin üzerinden geçmeden önce ihrama girer. Programı önce Medine ile başlayan gruplar ise Mekke'ye giderken Medine'nin mikatı olan Zülhuleyfe'de (bugün Âbâr-ı Ali olarak da bilinir) ihrama girer.

İhrama girmeden önce yapılanlar

İhrama girmeden önce şunlar yapılır:

• Tırnaklar kesilir, istenmeyen tüyler temizlenir; erkekler isterse saç ve sakallarını düzenler.
• Mümkünse gusül abdesti alınır, mümkün değilse abdest alınır. Bu temizlik sünnettir.
• Erkekler dikişli giysilerini çıkarır ve iki parçadan oluşan ihram örtülerini giyer: Biri belden aşağıya sarılır (izar), diğeri omuzlara alınır (rida).
• Kadınlar normal, örtülü ve sade kıyafetleriyle kalır; onlar için özel bir ihram kıyafeti yoktur.
• Kerahat vakti değilse iki rekât ihram namazı kılınır. Bu namaz sünnettir.

İhrama girmeden önce bedene güzel koku sürmek sünnettir; ancak koku ihram örtüsüne sürülmez. İhrama girdikten sonra ise koku sürmek yasaktır. Bu konuyu ihram yasakları sayfamızda ayrıntılı anlattık.

2. Niyet ve telbiye

Hanefi mezhebine göre ihrama girmek için iki şey bir arada bulunmalıdır: niyet ve telbiye. Kişi kalbiyle umreye niyet eder, dili ile de bunu ifade edebilir. Niyetten hemen sonra en az bir defa telbiye getirilir. İşte bu andan itibaren kişi ihramlı sayılır ve ihram yasakları başlar.

Niyet için şöyle denilebilir: "Allah'ım! Umre yapmak istiyorum; onu bana kolaylaştır ve benden kabul eyle." Telbiye ise şu sözlerden oluşur: "Lebbeyk Allâhümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk, inne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk, lâ şerîke lek."

Erkekler telbiyeyi sesli, kadınlar ise kendi duyacakları kadar alçak sesle söyler. İhrama girdikten sonra yolculuk boyunca, bir yokuşu çıkarken, inerken, başka gruplarla karşılaşırken telbiyeyi sıkça tekrarlamak sünnettir. Umrede telbiye, tavafa başlarken Hacerülesved'i istilam edince sona erer.

3. Mekke'ye varış ve Mescid-i Haram'a giriş

Mekke'ye vardıktan sonra genellikle önce otele yerleşilir, eşyalar bırakılır ve kısa bir dinlenmenin ardından grup halinde Mescid-i Haram'a gidilir. Yorgunsanız umreyi biraz dinlendikten sonra yapmanızda sakınca yoktur; yalnızca beklediğiniz süre boyunca ihram yasaklarına dikkat etmeniz gerekir.

Mescid-i Haram'a sağ ayakla girilir ve mescide giriş duası okunur: "Allâhümme'ftah lî ebvâbe rahmetik." Kâbe'yi ilk gördüğünüz an, duaların kabul edildiği anlardan biri olarak kabul edilir. Bu anda tekbir ve tehlil getirip gönlünüzden geçenleri Allah'a arz edebilirsiniz.

4. Tavaf

Tavaf, Kâbe'nin etrafında, Kâbe sol tarafta kalacak şekilde yedi defa dönmektir. Her bir dönüşe şavt denir. Tavaf, Hacerülesved hizasından başlar ve yine Hacerülesved hizasında biter.

Tavafın şartları ve vacipleri

Tavafın sahih olması için niyet şarttır. Tavafta şunlara da dikkat edilir:

• Abdestli olmak (Hanefi mezhebine göre tavafta abdest vaciptir).
• Avret yerlerini örtmek.
• Tavafa Hacerülesved hizasından başlamak.
• Kâbe'yi sol tarafa alarak dönmek.
• Hicr-i İsmail'in (Hatîm) dışından dolaşmak; çünkü bu alan Kâbe'den sayılır.
• Gücü yetenin yürüyerek tavaf etmesi.
• Tavafı yedi şavta tamamlamak.

Iztıba (erkekler için)

Umre tavafına başlamadan önce erkekler ihramın üst örtüsünü sağ koltuk altından geçirip sol omuz üzerine atar; böylece sağ omuz açıkta kalır. Buna ıztıba denir. Iztıba, ardından sa'y yapılacak tavafın yedi şavtı boyunca sürdürülür ve sünnettir. Tavaf bitince sağ omuz yeniden örtülür; tavaf namazı omuzlar kapalı olarak kılınır. Kadınlar ıztıba yapmaz.

Tavafa başlamak

Tavafa başlamadan önce Hacerülesved'in bulunduğu köşenin hizasına gelinir. Kalabalıkta hizayı tam tespit etmek zor olabilir; Mescid'de bu hiza işaretlenmiştir ve grup rehberiniz de size gösterecektir.

Hizaya gelince yüz Hacerülesved'e dönülür, tavafa niyet edilir. Ardından eller namaza başlarken olduğu gibi kaldırılarak "Bismillâhi Allâhu ekber" denir. Mümkünse Hacerülesved öpülür ya da el ile dokunulur; buna istilam denir. Kalabalıkta bu çoğu zaman mümkün olmaz. O zaman uzaktan avuç içleri Hacerülesved'e doğru tutulur, tekbir getirilir ve eller öpülür. Bu işaretle istilam her şavtın başında tekrarlanır.

Remel (erkekler için)

Erkekler tavafın ilk üç şavtında kısa adımlarla, omuzları hafifçe silkeleyerek çabuk çabuk yürür. Buna remel denir ve sünnettir. Kalan dört şavtta normal yürüyüşle devam edilir. Kalabalık nedeniyle remel yapılamıyorsa zorlanmaya gerek yoktur. Kadınlar remel yapmaz.

Rükn-i Yemânî

Kâbe'nin Hacerülesved'den önceki köşesine Rükn-i Yemânî denir. Mümkünse bu köşeye sağ elle dokunmak sünnettir; ancak öpülmez ve uzaktan işaret de edilmez. Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında "Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhireti haseneten ve kınâ azâbe'n-nâr" duasını okumak güzel bir uygulamadır.

Tavaf sırasında ne okunur?

Tavafın her şavtına özgü, okunması zorunlu bir dua yoktur. Tavaf sırasında Kur'an okunabilir, tesbih ve tekbir getirilebilir, salavat okunabilir ya da kişi kendi dilinde gönlünden geçenleri Allah'a arz edebilir. Elinizdeki dua kitabından okumak yerine samimi bir kalple kendi sözlerinizle dua etmeniz hiç de eksik değildir.

Tavafı sayma ve ara verme

Şavtları karıştırmamak için tesbih, sayaç ya da parmaklarınızla sayabilirsiniz. Şavt sayısında şüpheye düşerseniz kesin olarak bildiğiniz sayıyı esas alıp tavafı tamamlarsınız.

Tavaf sırasında farz namaz için kamet getirilirse namaz kılınır, sonra kalınan yerden devam edilir. Abdestiniz bozulursa tavafı bırakıp abdest alır, döndüğünüzde kalan şavtları tamamlarsınız.

5. Tavaf namazı

Tavaf bittikten sonra erkekler sağ omuzlarını örter ve iki rekât tavaf namazı kılınır. Bu namaz Hanefi mezhebine göre vaciptir. Mümkünse Makam-ı İbrahim'in arkasında kılınır; kalabalık varsa Mescid-i Haram'ın herhangi bir yerinde kılmak da yeterlidir. Kerahat vakti ise bu vaktin çıkması beklenir.

Bu namazın ilk rekâtında Kâfirûn, ikinci rekâtında İhlâs sûresini okumak sünnettir. Namazdan sonra dua edilir.

6. Zemzem içmek

Tavaf namazından sonra zemzem içmek sünnettir. Mescid-i Haram'ın pek çok noktasında zemzem sebilleri bulunur. Zemzem kıbleye dönerek, besmele çekilerek, üç nefeste içilir ve dua edilir. İmkân varsa Multezem'de, yani Hacerülesved ile Kâbe kapısı arasında dua etmek de güzeldir; ancak kalabalıkta zorlamamak gerekir.

7. Sa'y

Sa'y, Safâ ile Merve tepeleri arasında yedi defa gidip gelmektir. Hz. Hâcer'in, oğlu Hz. İsmail için su ararken bu iki tepe arasında koşturmasının hatırasını taşır. Hanefi mezhebine göre sa'y, umrenin vaciplerindendir.

Sa'yın yapılışı

1. Tavaftan sonra Safâ tepesine gidilir. Safâ'ya yaklaşırken "İnne's-Safâ ve'l-Mervete min şeâirillâh" ayeti okunabilir.
2. Safâ üzerinde Kâbe'ye doğru dönülür, eller dua eder gibi kaldırılır; tekbir, tehlil ve salavat getirilip dua edilir.
3. Sa'ya niyet edilip Merve'ye doğru yürünür. Safâ'dan Merve'ye varmak birinci şavttır.
4. Merve'de de Kâbe'ye yönelinip aynı şekilde dua edilir. Merve'den Safâ'ya dönüş ikinci şavttır.
5. Bu şekilde devam edilir. Yedinci şavt Merve'de biter.

Kısacası sa'y Safâ'da başlar, Merve'de biter. Dört gidiş ve üç dönüş olmak üzere toplam yedi şavt yapılır.

Hervele (erkekler için)

Safâ ile Merve arasında, yeşil ışıklarla işaretlenmiş bir bölüm vardır. Erkekler bu iki işaret arasında hızlı adımlarla, hafif koşar gibi yürür. Buna hervele denir ve sünnettir. Kadınlar bu bölümde de normal yürüyüşle devam eder.

Sa'yda dikkat edilecekler

• Sa'yın tavaftan sonra yapılması gerekir.
• Sa'yda abdestli olmak sünnettir, şart değildir. Bu nedenle sa'y sırasında abdestiniz bozulursa sa'yınız geçerliliğini korur.
• Gücü yetenin yürüyerek sa'y yapması vaciptir. Yaşlı ve hastalar için tekerlekli sandalye hizmeti bulunmaktadır.
• Sa'y sırasında belirli bir dua okumak zorunlu değildir; dilediğiniz duayı edebilirsiniz.

8. Tıraş veya taksir ve ihramdan çıkış

Sa'yın tamamlanmasının ardından saçlar tıraş edilir veya kısaltılır. Bu, umrenin son adımıdır ve kişi böylece ihramdan çıkar.

• Erkekler için başı tamamen tıraş etmek (halk) daha faziletlidir. Saçları kısaltmak (taksir) da caizdir. Hanefi mezhebine göre taksirde başın en az dörtte birindeki saçların, parmak boğumu uzunluğunda kısaltılması gerekir.
• Kadınlar başlarını tıraş etmez. Saçlarının uçlarından parmak ucu kadar keserler. Bunu herkesin göremeyeceği bir yerde, otel odasında ya da mahremi tarafından yapılması uygundur.

Tıraş veya taksirden sonra ihram yasakları sona erer. Umreniz tamamlanmış olur. Bundan sonra normal kıyafetlerinizi giyebilir, kokulu ürünler kullanabilirsiniz.

Kadınlar için özel durumlar

Umrenin aşamaları kadınlar ve erkekler için temelde aynıdır. Bununla birlikte kadınlara özgü bazı farklılıklar bulunur:

• Kadınlar ihramda normal kıyafetlerini giyer; başlarını örter, yüzlerini ise açık tutar. Yüze değecek şekilde peçe takmak ihram yasaklarındandır.
• Telbiyeyi alçak sesle söylerler.
• Iztıba, remel ve hervele yapmazlar.
• Saçlarını tıraş etmez, uçlarından kısaltırlar.

Özel hâller (hayız ve nifas)

Hayızlı veya lohusa olan kadın ihrama girebilir, niyet ve telbiye yapabilir. Ancak bu hâlde mescide girmez ve tavaf yapmaz. Temizlendikten sonra gusül abdesti alıp tavafını yapar, ardından sa'yını ve taksirini tamamlar. Sa'y için temiz olmak şart değildir; ancak sa'yın, tavaftan sonra yapılması gerekir.

Kafileyle yolculukta zaman sınırlı olduğu için bu durum bazen sıkıntı yaratabilir. Dönüş tarihine kadar temizlenememe ihtimali olduğunda ne yapılacağı konusunda alimlerin farklı görüşleri vardır.

Mahrem konusu

Suudi Arabistan'ın kadın yolcular için uyguladığı mahrem şartı son yıllarda değişiklik göstermiştir. Dinî açıdan ise kadının mahremsiz yolculuğu konusunda mezhepler arasında farklı görüşler vardır. Güncel resmî uygulamayı yolculuk öncesinde teyit edin; belge yönünü gerekli belgeler sayfamızda ele aldık.

Yaşlılar ve yürümekte zorlananlar için

Umre, sağlığı elverişli olan herkesin yerine getirebileceği bir ibadettir; ancak tavaf ve sa'y toplamda uzun bir yürüyüş gerektirir. Yaşlı veya yürümekte zorlanan yolcular için şu kolaylıklar ve öneriler göz önünde bulundurulabilir:

• Tekerlekli sandalye: Mescid-i Haram'da tavaf ve sa'y için tekerlekli sandalye hizmeti bulunur. Mazeret nedeniyle tekerlekli sandalyeyle tavaf ve sa'y yapmak caizdir. Hizmetin nasıl alınacağını rehberinizden öğrenebilirsiniz.
• Üst katlar: Zemin kat çok kalabalık olduğunda tavaf, mescidin üst katlarından da yapılabilir. Üst katlarda tur daha uzun sürer, fakat izdihamdan uzak olunur.
• Doğru zaman: Kalabalığın görece azaldığı saatleri tercih etmek, yorgunluğu önemli ölçüde azaltır. Hangi saatlerin daha uygun olduğunu rehberiniz size söyleyecektir.
• Ara vermek: Tavaf veya sa'y sırasında yorulduğunuzda kısa bir süre dinlenip kaldığınız yerden devam edebilirsiniz.
• Refakatçi: Yaşlı yolcuların tavaf ve sa'yda yalnız bırakılmaması, kalabalıkta kaybolma riskini de azaltır.

Mazeret nedeniyle bir vacibin nasıl yerine getirileceği konusunda tereddüdünüz olursa Mekke'deki din görevlilerine sorabilirsiniz.

Yola çıkmadan önce kısa bir tekrar

Umrenin adımlarını yolculuktan önce birkaç kez gözden geçirmek, orada heyecana kapılıp bir ayrıntıyı unutmanızı önler. Aşağıdaki soruları kendinize sorarak hazırlığınızı yoklayabilirsiniz:

1. Hangi noktada ihrama gireceğimi ve niyetimi ne zaman yapacağımı biliyor muyum?
2. Telbiyenin sözlerini ezbere söyleyebiliyor muyum?
3. Tavafa nereden başlayacağımı ve Kâbe'nin hangi tarafımda kalacağını biliyor muyum?
4. Sa'yın hangi tepeden başlayıp hangisinde bittiğini biliyor muyum?
5. İhramdan çıkmak için saçımı ne kadar kısaltmam gerektiğini biliyor muyum?

Bu soruların hepsine rahatlıkla cevap verebiliyorsanız umrenin temel adımlarına hazırsınız demektir. Ayrıntılar orada rehberinizle birlikte netleşecektir.

Sık yapılan hatalar

Umrede en sık karşılaşılan hataları ve bunlardan nasıl kaçınabileceğinizi aşağıda sıraladık:

1. Mikatı ihramsız geçmek: Uçakta niyet zamanını kaçırmak sık yaşanır. İhram örtüsünü önceden giyin ve rehberinizin uyarılarını takip edin.
2. Tavafa yanlış yerden başlamak: Tavaf Hacerülesved hizasından başlar. Hizanın gerisinden başlamak sorun değildir; ancak ilerisinden başlanırsa şavt eksik kalır.
3. Hicr-i İsmail'in içinden geçmek: Yarım daire şeklindeki bu alan Kâbe'den sayılır. İçinden geçilen şavt tavaftan sayılmaz.
4. Kâbe'yi sağa alarak dönmek: Tavafta Kâbe her zaman sol tarafta kalmalıdır.
5. Tavaf namazında omzu açık bırakmak: Iztıba yalnızca tavaf sırasında yapılır; namaz kılarken omuzlar örtülür.
6. Sa'yı Merve'den başlatmak: Merve'den başlanan ilk gidiş şavttan sayılmaz. Sa'y Safâ'dan başlar.
7. Şavt sayısını karıştırmak: Sa'yda Safâ'dan Merve'ye gidiş bir, dönüş ikinci şavttır. Gidiş-dönüşü tek şavt saymak, gereğinden fazla yürümenize yol açar.
8. Taksiri eksik yapmak: Birkaç tel saç kesmek yeterli değildir. Erkeklerde başın en az dörtte biri kısaltılmalıdır.
9. İzdihamda kendini yormak: Hacerülesved'i öpmek veya Makam-ı İbrahim'in hemen arkasında namaz kılmak için itişmek, ibadetin ruhuna aykırıdır.
10. Su içmeyi ihmal etmek: Özellikle sıcak aylarda yeterli su içmemek baş dönmesine yol açabilir. Yanınızda küçük bir su şişesi bulundurun.

Umrenin manevi anlamı

Umrenin her adımı, derin bir anlam taşır. İhram, insanın dünyevî kimliklerinden sıyrılıp Allah'ın huzuruna sade bir kul olarak çıkmasını simgeler. Telbiye, Rabbin davetine verilen bir cevaptır. Tavaf, hayatın merkezine Allah'ı koymanın; sa'y ise Hz. Hâcer'in teslimiyet ve gayretinin hatırasıdır. Tıraş ise yeni bir sayfa açmanın, arınmanın ifadesidir.

Bu anlamları akılda tutarak yapılan bir umre, yalnızca şekli yerine getirilmiş bir ibadet olmaktan çıkar ve insanın hayatında kalıcı bir iz bırakır. Dönüşte bu manevi kazancı korumak, yani umrede edinilen sabrı, tevazuyu ve duaya yönelişi gündelik hayata taşımak da en az umrenin kendisi kadar önemlidir.

Umreden sonra

Umrenizi tamamladıktan sonra Mekke'de kaldığınız süre boyunca vakitlerinizi Mescid-i Haram'da namaz kılarak, nafile tavaf yaparak ve Kur'an okuyarak değerlendirebilirsiniz. Nafile tavafta ıztıba ve remel yapılmaz, ardından sa'y da gerekmez.

Mekke'den ayrılmadan önce veda tavafı yapmak hacılar için vaciptir; umre yapanlar için ise güzel bir uygulama olarak tavsiye edilir. Program kapsamında ziyaret edilen yerler hakkında bilgi almak için Mekke ve Medine'de ziyaret yerleri sayfamızı okuyabilirsiniz.