İhram Yasakları: İhramlıyken Nelere Dikkat Edilmeli?

İhram, hac veya umreye niyet edip telbiye getiren kişinin girdiği özel bir hâldir. Bu hâle girdikten sonra, normalde serbest olan bazı davranışlar ihramdan çıkana kadar yasak hâle gelir. Bu yasaklara ihram yasakları veya muharremât-ı ihram denir.

İhram yasakları, insanın gündelik alışkanlıklarından sıyrılıp bütünüyle ibadete yönelmesini sağlar. Kıyafetteki sadelik, süsten ve kokudan uzak durmak, en küçük canlıya bile zarar vermemeye özen göstermek, ihramın manevi atmosferinin bir parçasıdır.

Bu sayfada ihram yasaklarını, Türkiye'de yaygın olarak takip edilen Hanefi mezhebi ve Diyanet İşleri Başkanlığı ilmihal çizgisi esas alınarak anlattık. İhrama nasıl girildiğini öğrenmek için Umre Nasıl Yapılır? sayfamıza bakabilirsiniz.

İhram yasakları ne zaman başlar, ne zaman biter?

İhram yasakları, kişinin umreye niyet edip telbiye getirdiği anda başlar. İhram örtüsünü giymek tek başına ihrama girmek anlamına gelmez. Örneğin ihram örtülerini evde veya havalimanında giyip niyeti uçak mikata yaklaşırken yapan kişi için yasaklar, niyet ve telbiye anından itibaren geçerli olur.

Umrede ihram yasakları, tavaf ve sa'yın ardından saçların tıraş edilmesi veya kısaltılmasıyla sona erer.

Herkes için geçerli ihram yasakları

Aşağıdaki yasaklar hem erkekler hem de kadınlar için geçerlidir:

Saç, sakal ve tüyler

• Saç ve sakal tıraş etmek, kesmek veya koparmak yasaktır.
• Vücudun herhangi bir yerindeki tüyleri almak yasaktır.
• Saç ve sakal taranırken tüy dökülmemesine dikkat edilmelidir.

Tırnak

• El ve ayak tırnaklarını kesmek yasaktır.
• Bu nedenle tırnakların ihrama girmeden önce kesilmesi tavsiye edilir.

Güzel koku

• İhram örtüsüne veya bedene koku sürmek yasaktır.
• Kokulu sabun, şampuan, krem, deodorant ve parfüm kullanılmaz.
• Kokulu ıslak mendil de kullanılmamalıdır.
• Pişmiş yemeklerdeki baharat kokusu yasak kapsamında değildir; ancak safran gibi kokulu maddeleri pişmemiş hâlde yiyip içmekten kaçınılmalıdır.

Cinsel ilişki ve ön davranışları

• Eşler arasında cinsel ilişki yasaktır.
• Şehvetle dokunmak, öpmek ve cinsel içerikli konuşmalar da yasaktır.

Avlanmak ve canlılara zarar vermek

• Kara hayvanlarını avlamak, avcıya yardım etmek veya avı göstermek yasaktır.
• Sinek, karınca gibi küçük canlılara bile gereksiz yere zarar vermemek ihram edebindendir. Akrep, yılan gibi zararlı hayvanlar ise öldürülebilir.

Kötü söz ve davranış

• Kavga etmek, tartışmak, kırıcı ve kaba sözler söylemek yasaktır.
• Kur'an-ı Kerim'de, hac için ihrama giren kişinin cinsel yakınlaşmadan, günahlardan ve tartışmaktan uzak durması emredilmiştir (Bakara 2/197). Bu edep umre için de geçerlidir.

Erkeklere özgü ihram yasakları

Erkekler için ayrıca şu yasaklar geçerlidir:

• Dikişli giysi giymemek: Gömlek, pantolon, iç çamaşırı, çorap, ceket, palto gibi vücut şekline göre dikilmiş giysiler giyilmez. Erkekler yalnızca iki parça dikişsiz ihram örtüsü kullanır.
• Başı örtmemek: Takke, şapka, sarık veya başa değen herhangi bir örtü kullanılmaz.
• Yüzü örtmemek: Yüz, maske veya bez gibi bir şeyle örtülmez.
• Ayakların üstünü kapatmamak: Topukları ve ayak üstündeki çıkıntı kemiğini (kabâ kemiği) örtmeyen terlik veya sandalet giyilir.

Erkekler ihram örtüsünü nasıl giyer?

İhram, iki parça dikişsiz örtüden oluşur. Genellikle beyaz, havlu veya pamuklu kumaştan yapılır. İlk kez ihram giyecek olanlar için kısa bir tarif verelim:

1. İzar (alt örtü): Belden aşağıya, diz kapaklarını da örtecek şekilde sarılır. Örtü bele sıkıca sarılır ve üst kenarı birkaç kez kıvrılarak sabitlenir. Kaymasını önlemek için bel kemeri kullanılabilir.
2. Rida (üst örtü): Omuzlara alınarak sırt ve göğüs örtülür. Tavaf dışında her iki omuz da kapalı tutulur.
3. Ayakkabı: Topukları ve ayak üstündeki çıkıntı kemiğini açıkta bırakan terlik veya sandalet giyilir.

İhram örtüsünü evde birkaç kez giyip çıkararak denemeniz, yolculuk günü rahat etmenizi sağlar. Örtünün kalınlığını mevsime göre seçebilir, yedek bir takımı da yanınıza alabilirsiniz.

Kadınlara özgü kurallar

Kadınlar için ayrı bir ihram kıyafeti yoktur. Kadınlar ihramlıyken de vücutlarını örten, sade ve tesettüre uygun kıyafetlerini giyer; başlarını örter.

• Yüzü örtmemek: Kadınlar ihramlıyken yüzlerini açık tutar. Yüze değecek şekilde peçe takmak ihram yasaklarındandır.
• Dikişli giysi: Kadınlar dikişli giysi, çorap ve kapalı ayakkabı giyebilir.
• Telbiye: Kadınlar telbiyeyi kendi işitecekleri kadar alçak sesle söyler.

Kalabalıkta veya yabancı erkeklerin bulunduğu ortamlarda yüzü kapatmak isteyen kadınların, örtünün yüze değmemesine dikkat etmeleri gerekir.

İhramlıyken serbest olanlar

İhram yasakları dikkat gerektirse de birçok kişinin endişe ettiği bazı davranışlar aslında serbesttir. İhramlıyken şunları yapabilirsiniz:

• Kokusuz sabunla yıkanmak, banyo yapmak ve gusletmek.
• Kokusuz diş macunu veya misvak ile dişleri temizlemek.
• İhram örtüsünü değiştirmek ve yıkamak.
• Saat, gözlük, yüzük takmak.
• Bel kemeri veya bel çantası kullanmak.
• Şemsiye, çadır veya bir çatının gölgesinde serinlemek.
• Yara bandı veya sargı kullanmak.
• Gerektiğinde doktorun önerdiği ilaçları kullanmak, iğne olmak.
• Akrep, yılan ve benzeri zararlı hayvanları öldürmek.
• Yatarken veya uyurken ihram örtüsünü vücudun üzerine örtmek; ancak erkeklerin baş ve yüzünü örtmemesi gerekir.

Uçakta ihrama girerken dikkat edilecekler

Türkiye'den yola çıkan umre yolcularının önemli bir kısmı ihrama uçakta girer. Bu durumda ihram yasaklarına uyum konusunda bazı pratik noktalar öne çıkar:

• İhram örtüsünü önceden giyin. Erkekler, ihram örtülerini evde veya havalimanında giyip üzerine uçuş boyunca rahat edecekleri şekilde sarabilir. Bu hâldeyken henüz niyet edilmediği için yasaklar başlamış sayılmaz.
• Kokulu ürünleri kaldırın. Uçakta dağıtılan kokulu ıslak mendil, kolonya ve benzeri ürünleri niyetten sonra kullanmayın.
• Battaniye kullanımına dikkat edin. Uçakta üşüyen erkekler battaniyeyi omuzlarına ve vücutlarına örtebilir; ancak baş ve yüz açık kalmalıdır.
• Uyurken yüzünüzü örtmeyin. Uyku maskesi veya yüzü örten bir örtü erkekler için ihram yasağı kapsamındadır.
• Niyet anını kaçırmayın. Kabin anonsunu ve rehberinizin uyarılarını takip edin; uyuyorsanız sizi uyandırmalarını rica edin.

Uçaktan indikten sonra Cidde havalimanında beklerken veya Mekke'ye giden otobüste de ihramlı olduğunuzu unutmayın. Özellikle uzun bekleme sürelerinde gerginlik ve tartışmalardan uzak durmak, ihram edebinin bir parçasıdır.

İhrama girmeden önce kısa kontrol

İhrama girmeden hemen önce aşağıdaki maddeleri gözden geçirmek, yolculuk boyunca rahat etmenizi sağlar:

1. Tırnaklarımı kestim mi, istenmeyen tüylerden arındım mı?
2. Gusül veya abdest aldım mı?
3. Kokulu ürünleri valizimin ayrı bir bölmesine kaldırdım mı?
4. Kokusuz sabun ve kremlerim el altında mı?
5. Erkeksem dikişli giysilerimi çıkardım, uygun terliğimi giydim mi?
6. Niyet ve telbiyenin sözlerini biliyor muyum?

Pratik liste: Yasak mı, serbest mi?

Sıkça sorulan durumları bir arada görmek için aşağıdaki listeleri kullanabilirsiniz.

Yasak olanlar

• Parfüm, kolonya ve kokulu deodorant kullanmak: Yasak
• Kokulu ıslak mendil kullanmak: Yasak
• Saç, sakal veya bıyık kesmek: Yasak
• Tırnak kesmek: Yasak
• Erkeklerin dikişli giysi, çorap veya kapalı ayakkabı giymesi: Yasak
• Erkeklerin şapka veya takke takması: Yasak
• Kadınların yüze değen peçe takması: Yasak
• Eşler arasında cinsel yakınlaşma: Yasak
• Tartışmak, kavga etmek: Yasak
• Kara hayvanı avlamak: Yasak

Serbest olanlar

• Kokusuz sabunla yıkanmak: Serbest
• Şemsiye kullanmak: Serbest
• Saat ve gözlük takmak: Serbest
• Bel kemeri veya bel çantası kullanmak: Serbest
• Kadınların dikişli giysi, çorap ve ayakkabı giymesi: Serbest
• İhram örtüsünü yıkamak veya değiştirmek: Serbest
• Doktorun önerdiği ilacı kullanmak: Serbest

Yasak çiğnenirse ne olur?

İhram yasaklarından biri çiğnendiğinde umre çoğu durumda geçerliliğini korur; ancak yapılan ihlalin türüne ve derecesine göre bir ceza gerekir. Bu cezalar, ibadetteki eksikliği telafi etmeye yöneliktir. Hanefi mezhebine göre temel ceza türleri şunlardır:

Dem

Dem, Harem bölgesinde bir koyun veya keçi kurban edilmesidir. Bu kurbanın etinden ceza ödeyen kişi yemez; yoksullara dağıtılır. Kural olarak tam bir ihlal, yani bir yasağın eksiksiz biçimde çiğnenmesi dem gerektirir. Örneğin:

• Bir organın tamamına koku sürmek.
• Erkeğin dikişli giysiyi bir gün ya da bir gece boyunca giymesi.
• Başın en az dörtte birini tıraş etmek.
• Bir elin veya ayağın tırnaklarının tamamını kesmek.

Sadaka

Sadaka, kural olarak bir fıtır sadakası miktarının yoksullara verilmesidir. Daha hafif veya kısmi ihlaller sadaka gerektirir. Örneğin:

• Bir organın bir kısmına koku sürmek.
• Dikişli giysiyi bir günden daha kısa süre giymek.
• Birkaç tırnak kesmek veya birkaç tel saç koparmak.

Daha ağır durumlar

Umrede tavafın ilk dört şavtı tamamlanmadan cinsel ilişkide bulunmak, umreyi bozar. Bu durumda umrenin tamamlanması, sonra kaza edilmesi ve ayrıca ceza ödenmesi gerekir. Tavafın dört şavtından sonra, fakat tıraştan önce gerçekleşen ilişki ise umreyi bozmaz, ancak dem gerektirir.

Bilmeden veya unutarak yapılan ihlaller

Hanefi mezhebine göre ihram yasakları bilerek de bilmeyerek de, unutarak da çiğnense ceza gerekir. Ancak kasıtlı olmayan ihlallerde kişi günaha girmez. Hastalık, aşırı soğuk veya sıcak gibi bir zaruret nedeniyle yasak bir şey yapan kişiye ise bazı seçenekler tanınmıştır; bu kişi dem yerine oruç tutmayı veya sadaka vermeyi seçebilir.

İhramlıyken dikkat edilecek pratik konular

İhram yasaklarına uymak, biraz önceden hazırlık yapıldığında oldukça kolaydır. Şu önerileri dikkate alabilirsiniz:

1. İhrama girmeden önce kişisel bakımınızı tamamlayın. Tırnaklarınızı kesin, saç ve sakalınızı düzenleyin, istenmeyen tüylerden arının.
2. Kokusuz ürünler kullanın. Kokusuz sabun ve şampuan gibi ürünleri önceden hazırlayın, kokulu ürünleri valizin ayrı bir bölmesine koyun.
3. İhram örtüsünü güvenli bağlayın. Bel kemeri veya çengelli iğne, örtünün kaymasını önler. Kalabalıkta ihramın açılması hem rahatsız edici hem de tehlikeli olabilir.
4. Uygun terlik seçin. Erkekler için topukları ve ayak üstünü açık bırakan, kaymayan ve rahat bir terlik ya da sandalet tercih edin.
5. Pişik ve sürtünmeye karşı önlem alın. Uzun yürüyüşlerde iç bacakta sürtünme sorunu yaşanabilir. Kokusuz ve ihrama uygun bir krem kullanmak için önceden araştırma yapın.
6. Sakin kalın. Kalabalık, sıcak ve yorgunluk sabrı zorlayabilir. İhramın bir edep hâli olduğunu hatırlamak, tartışmalardan uzak durmanıza yardımcı olur.

İhramın manevi boyutu

İhram yasakları yalnızca bir kurallar listesi değildir. Zengin ile fakirin, yöneticiyle sıradan insanın aynı beyaz örtüye büründüğü bu hâl, insanın Allah katında eşit olduğunu hatırlatır. Süsten, kokudan ve gündelik alışkanlıklardan uzak durmak, insanın dikkatini yalnızca Rabbine çevirmesine yardım eder.

Bu nedenle ihramı bir zorluk olarak değil, ömürde nadir yaşanan bir arınma fırsatı olarak görmek, umreden alacağınız manevi tadı artıracaktır.

İlk kez umreye gidecekler için hazırladığımız 20 tavsiye yazısı ve sıkça sorulan sorular sayfamız da işinize yarayabilir.